{"id":3730,"date":"2022-11-08T21:11:47","date_gmt":"2022-11-08T20:11:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/?p=3730"},"modified":"2025-03-22T14:10:26","modified_gmt":"2025-03-22T13:10:26","slug":"mountain-studies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/?p=3730","title":{"rendered":"Mountain studies \/ Trawersy"},"content":{"rendered":"
<\/p>\n

Redakcja pisma informuje, \u017ce otwarty zosta\u0142 nab\u00f3r tekst\u00f3w do kolejnych numer\u00f3w naszego p\u00f3\u0142rocznika. Propozycje artyku\u0142\u00f3w mo\u017cna sk\u0142ada\u0107 w trzech wersjach j\u0119zykowych (polskiej, w\u0142oskiej oraz angielskiej). Wszystkich zainteresowanych Autor\u00f3w serdecznie zapraszamy do wsp\u00f3\u0142pracy!<\/p>\n

Mountain studies
<\/strong><\/h2>\n

\u201eFabrica Litterarum Polono-Italica\u201d 2025, nr 1 (7)<\/p>\n

Nazwa antropocen, chocia\u017c nie jest uznana za oficjaln\u0105 epok\u0119 geologiczn\u0105 przez International Union of Geological Sciences (IUGS), ju\u017c od ponad 20 lat do takiego tytu\u0142u pretenduje. A ju\u017c pojawia si\u0119 nowa etykieta dziej\u00f3w \u2013 entropocen, znamionuj\u0105ca rozpad, wymieranie, cz\u0142owieczy post-modernizm. Czy w opinii badaczy-empiryst\u00f3w taka \u017conglerka, napr\u0119dce powo\u0142anymi nazwami, nie jest nazbyt zuchwa\u0142ym uroszczeniem? Czy nie stanowi dowodu na generowanie \u201emodnych termin\u00f3w\u201d, praktyki tak ch\u0119tnie podejmowanej przez wsp\u00f3\u0142czesnych humanist\u00f3w?<\/p>\n

Twarda rzeczywisto\u015b\u0107 domaga si\u0119 cz\u0119sto surowych metod opisu. Nim stworzy si\u0119 literack\u0105\/literaturoznawcz\u0105 \u201ebiografi\u0119 g\u00f3r\u201d trzeba najpierw analizowa\u0107 wymierne badania nauk \u015bcis\u0142ych. I tak: geomorfolog opowie nam o wypi\u0119trzaniu si\u0119 skalistych formacji, geolog zrekonstruuje zdarzenia z odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci, glacjolog przedstawi badania sun\u0105cych, w geologicznym tempie, lodowc\u00f3w, paleontolog odtworzy dzieje dawnego \u017cycia na podstawie skalnych artefakt\u00f3w, a meteorolog przepowie zamiany w pogodzie g\u00f3r wysokich. Wielu innych scjentyst\u00f3w (geochemik\u00f3w, biolog\u00f3w, oceanograf\u00f3w) musi si\u0119 wpierw wypowiedzie\u0107 w kwestii g\u00f3r, by\u015bmy mogli t\u0119 wiedz\u0119 przyswoi\u0107 i \u201eanimowa\u0107\u201d w humanistycznym uniwersum \u2013 a wi\u0119c zamieni\u0107 w fabularyzowane opowie\u015bci, narracyjne eksperymenty z w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 i nieznanym przeznaczeniem.<\/p>\n

Jak mo\u017cna definiowa\u0107 naukow\u0105 profesj\u0119 cz\u0142owieka g\u00f3r? Czy zaw\u00f3d naukowca odosobnionego \u2013 poprzez odleg\u0142o\u015b\u0107, d\u0142ugotrwa\u0142o\u015b\u0107 czynionych bada\u0144 w terenie, potrzeb\u0119 zimowania w stacjach badawczych, samotno\u015b\u0107 lub w\u0105sk\u0105 grup\u0119 wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w \u2013 nie konserwuje tej profesji na mod\u0142\u0119 dziewi\u0119tnastowiecznych pionier\u00f3w jako eksploratora bia\u0142ych plam, odkrywcy nieznanego, nieopisanego? Pomimo dost\u0119pnych dzi\u015b wysublimowanych narz\u0119dzi technicznych, przymus terminowania w\u015br\u00f3d lodowych g\u00f3r pozostaje niezmienny, a potrzeba naocznego zetkni\u0119cia si\u0119 z \u201eprzedmiotem badawczym\u201d sprawia, \u017ce trzeba cz\u0119sto przemierza\u0107 wiele dziesi\u0105tk\u00f3w kilometr\u00f3w w\u015br\u00f3d pu\u0142apek natury, ryzykowa\u0107 naukow\u0105 prawd\u0119 w\u0142asnym \u017cyciem, by powiedzie\u0107 \u201eco\u015b\u201d sensownego. Czy badacz g\u00f3r wykonuje jeden z ostatnich wielkich zawod\u00f3w, z jednej strony romantyczny z pasji, ducha i ch\u0119ci eksplorowania otoczenia, a z drugiej \u015bcis\u0142y do granic matematycznej wymierno\u015bci?<\/p>\n

Mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce g\u0142\u00f3wny korpus planowanego numeru pisma stanowi\u0107 b\u0119d\u0105 teksty literaturoznawc\u00f3w, j\u0119zykoznawc\u00f3w i kulturoznawc\u00f3w<\/strong>. Jeste\u015bmy wsp\u00f3lnot\u0105 badaj\u0105c\u0105 \u015bwiat odbity w cyrograficznym wehikule pisma, dlatego nie podpowiadamy, jak mo\u017cliwe s\u0105 mountain studies. Chcemy, by ka\u017cdy z nas w\u0142asnowolnie, b\u0105d\u017a przerzuci\u0142 liny mi\u0119dzy humanistyk\u0105 a naukami \u015bcis\u0142ymi, b\u0105d\u017a uprawia\u0142, w swoim rytmie, tempie i stylu, poznawcz\u0105 ekskursj\u0119 w g\u00f3rskim krajobrazie.<\/p>\n

Maj\u0105c na uwadze holistyczny wymiar projektu, chcemy zapyta\u0107 \u2013 tak\u017ce w duchu bardziej szczeg\u00f3\u0142owym:<\/p>\n

– geograf\u00f3w<\/strong>, opisuj\u0105cych i skaluj\u0105cych przestrze\u0144, panuj\u0105cych nad konturem mapy, strzeg\u0105cych porz\u0105dku izobar, izohiet, izohalin, izoterm\u2026 Czy mog\u0105 i chc\u0105 by\u0107 tak\u017ce \u201egeografami humanistycznymi\u201d? Kartografami g\u00f3rskiej opowie\u015bci? Kap\u0142anami orografii\u2026<\/p>\n

– geolog\u00f3w<\/strong> i mineralog\u00f3w, czy pami\u0119taj\u0105 jeszcze o filomackiej mi\u0142o\u015bci do literatury ich wielkiego patrona, Ignacego Domeyki \u2013 wielkiego eksploratora chilijskich And\u00f3w Badacza \u0142\u0105cz\u0105cego ducha naukowych poszukiwa\u0144 z potrzeb\u0105 prowadzenia duchowego Dziennika, naukowca dbaj\u0105cego o pi\u0119kno i si\u0142\u0119 literackiego przekazu (por. porywaj\u0105cy, poetycki opis s\u0142ynnego porfirowego z\u0142o\u017ca El Teniente, pot\u0119\u017cnego zasobnika miedziowo molibdenowego).<\/p>\n

– glacjolog\u00f3w<\/strong>, czy widz\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u201eprzek\u0142adu\u201d w\u0142asnej wiedzy dotycz\u0105cej \u201eg\u00f3rskiej zmarzliny\u201d na j\u0119zyk opowie\u015bci atrakcyjnej poza rodzimym kontekstem dyscypliny Innymi s\u0142owy: czy mo\u017cliwa jest romantyczna jedno\u015b\u0107 in\u017cyniera i poety w duchu Novalisa, Arnima, Goethego? Czy w dobie dzisiejszej potrzebna jest nowa hermeneutyka g\u00f3r? Czy cz\u0142owiek dzisiejszy mo\u017ce jeszcze \u2013 przywo\u0142ajmy tytu\u0142 wa\u017cnej ksi\u0105\u017cki \u2013 \u201ezrozumie\u0107 lodowce\u201d?<\/p>\n

– fizyk\u00f3w i chemik\u00f3w<\/strong>, s\u0142awi\u0105cych geniusz Nielsa Bohra \u2013 ale czy pami\u0119taj\u0105cych o tym, i\u017c wiele impas\u00f3w i pu\u0142apek w my\u015bleniu scjentycznym prze\u0142amywa\u0142 on je\u017cd\u017c\u0105c na nartach lub samotnie czytaj\u0105c poezj\u0119 na g\u00f3rskim szlaku?<\/p>\n

– archeolog\u00f3w<\/strong>, czy zdolni s\u0105 odkry\u0107 przed nami (poza katalogowym wyliczeniem) tajemnice i duchow\u0105 nieoczywisto\u015b\u0107 g\u00f3rskich stanowisk, pismo jaski\u0144, pradawn\u0105 mow\u0119 dolin?<\/p>\n

– himalaist\u00f3w<\/strong>, czemu tak cz\u0119sto wysi\u0142ek wspinaczkowy, trud dzielenia liny i do\u015bwiadczenie zwi\u0105zane z poszukiwaniem nowych dr\u00f3g szczytowych uzupe\u0142niaj\u0105 o relacje \u201ez wyprawy\u201d i podr\u00f3\u017cne travelogi? Czy s\u0142owo spisanej opowie\u015bci, swoiste \u015bwiadectwo narracyjne, staje si\u0119 dla nich nieodzownym dodatkiem do przebytego trawersu? A mo\u017ce to g\u00f3ry domagaj\u0105 si\u0119 swojego Logosu?<\/p>\n

Wyliczy\u0107 mogliby\u015bmy tu przedstawicieli w\u0142a\u015bciwie wszystkich dziedzin nauki i mo\u017cliwych profesji. Nie o to wszak chodzi. Ten, kto \u015bledzi dokonania i publikacje dw\u00f3ch najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w \u201eg\u00f3roznawczych\u201d \u015bwiata \u2013 Mountain Studies Institute w Silveerston w Colorado (Stany Zjednoczone) czy Centre for Mountain Studies University of the Highlands and Islands w Perth (Wielka Brytania) \u2013 ten wie, jak r\u00f3\u017cnorodny instytucjonalnie wysi\u0142ek buduje dorobek dyscypliny wywo\u0142anej nazw\u0105: mountain studies. Pragniemy, by tom projektowany przyczyni\u0142 si\u0119 do rozwoju podobnych bada\u0144 w Polsce i we W\u0142oszech: zbiera\u0142 do\u015bwiadczenia, scala\u0142 \u015brodowiska, \u0142\u0105czy\u0142 naukowc\u00f3w zainteresowanych eksploracj\u0105 g\u00f3rskiego fenomenu\u2026.<\/p>\n

Na zg\u0142oszenia czekamy do 15 wrze\u015bnia 2024 roku<\/strong>. Propozycje artyku\u0142\u00f3w prosimy rejestrowa\u0107 na platformie Open Journal Systems Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach<\/a>. W razie pyta\u0144 i w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105cych procedury zg\u0142aszania tekst\u00f3w  prosimy o kontakt pod adresem: fabricalitterarum@gmail.com<\/strong><\/p>\n

\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Redakcja pisma informuje, \u017ce otwarty zosta\u0142 nab\u00f3r tekst\u00f3w do kolejnych numer\u00f3w naszego p\u00f3\u0142rocznika. Propozycje artyku\u0142\u00f3w mo\u017cna sk\u0142ada\u0107 w trzech wersjach j\u0119zykowych (polskiej, w\u0142oskiej oraz angielskiej). Wszystkich zainteresowanych Autor\u00f3w serdecznie zapraszamy do wsp\u00f3\u0142pracy!<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":213,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[827],"tags":[3410],"class_list":["post-3730","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-call-for-papers-pl","tag-mountain-studies-pl","clearfix"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3730"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4481,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3730\/revisions\/4481"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}