{"id":3788,"date":"2023-06-26T15:25:44","date_gmt":"2023-06-26T13:25:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/?p=3788"},"modified":"2023-06-26T15:58:14","modified_gmt":"2023-06-26T13:58:14","slug":"wprowadzenie-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/?p=3788","title":{"rendered":"Wprowadzenie"},"content":{"rendered":"
<\/p>\n

DOI<\/a>: 10.31261\/FLPI.2023.05.01<\/p>\n

Pobierz artyku\u0142<\/strong><\/a>
Pobierz ca\u0142y numer<\/strong><\/a><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Jeden z bohater\u00f3w numeru naszego czasopisma, J\u0119drzej Morawiecki, deklaruje w swojej ostatniej ksi\u0105\u017cce: \u201eWierzy\u0142em w reporta\u017c, w twarde granice dokumentu. Obudzi\u0142em si\u0119 po stronie fikcji\u201d[1]<\/a>. Inny bohater, Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski, przytacza rozmow\u0119 z Ryszardem Kapu\u015bci\u0144skim, kt\u00f3ra \u201eustawi\u0142a mu\u201d prac\u0119 nad przek\u0142adem Boskiej komedii. Umieraj\u0105cy na raka autor Cesarza mia\u0142 zwierzy\u0107 si\u0119 Miko\u0142ajewskiemu: \u201e[…] w ko\u0144cu rozumiem, co to jest. To jest reporta\u017c z Piek\u0142a\u201d[2]<\/a><\/div>\n
\u00a0<\/div>\n
C\u00f3\u017c to za paradoks! Jeden z najwybitniejszych polskich reporter\u00f3w opowiada si\u0119 po stronie fikcji, a najwa\u017cniejszy polski reporter czyta najwi\u0119ksz\u0105 summ\u0119 teologicznej wyobra\u017ani wiek\u00f3w \u015brednich jako pasjonuj\u0105cy reporta\u017c!<\/div>\n
\u00a0<\/div>\n
Przygotowuj\u0105c zaproszenie do tego numeru czasopisma \u201eFabrica Litterarum Polono-Italica\u201d, wiedzieli\u015bmy, \u017ce temat jest w\u0142a\u015bciwie nie do wyczerpania, ale nie mogli\u015b my wiedzie\u0107, jak bardzo stanie si\u0119 on aktualny w ostatnim roku. A przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie reporta\u017c jest gatunkiem, kt\u00f3ry najpe\u0142niej realizuje potrzeb\u0119 aktualno\u015bci \u2013 relacjonuj\u0105c zdarzenia aktualne lub aktualizuj\u0105c dawne dzieje. To w\u0142a\u015bnie reporta\u017c opisuje miejsce, w kt\u00f3rym zasz\u0142a zmiana, o\u017cywia pami\u0119ci\u0105 histori\u0119, odzyskuje skrywane i zapomniane fakty, z reportera czyni nierzadko \u201eakuszera \u015bwiadomo\u015bci\u201d (Magdalena Horodecka). Reporta\u017c opowiada o tym, \u201eco si\u0119 zdarzy\u0142o\u201d, bo przecie\u017c nie jest reporta\u017cem dokumentaryzm, kt\u00f3ry nie m\u00f3wi o zdarzeniu. Nie jest nim tak\u017ce \u015bwiadectwo \u2013 mo\u017cna by\u0107 przecie\u017c mimowolnym \u015bwiadkiem zdarzenia. Tymczasem reporta\u017c si\u0119 przygotowuje, \u201ena reporta\u017c si\u0119 jedzie\u201d. Dobry reporta\u017c jest dzie\u0142em autora, kt\u00f3ry ma wyrazist\u0105 osobowo\u015b\u0107, kt\u00f3ry zostawia w tek\u015bcie w\u0142asn\u0105 sygnatur\u0119, kt\u00f3ry potrafi re\u017cyserowa\u0107 fakty, tak by to one same przem\u00f3wi\u0142y. Unika publicystycznego komentarza, nie szuka jednoznacznej wymowy, lecz apeluje nie wprost \u2013 do czytelniczej wra\u017cliwo\u015bci, emocji, moralno\u015bci wreszcie. Przes\u0142anie reporta\u017cu ma mie\u0107 charakter uniwersalny, co jego tw\u00f3rca osi\u0105ga w\u00f3wczas, gdy historyczn\u0105 realno\u015b\u0107 zdo\u0142a osadzi\u0107 w literackim kontek\u015bcie.<\/div>\n
\u00a0<\/div>\n
Przewidywali\u015bmy, \u017ce obfita poda\u017c reporta\u017cu i jego liczne hybrydyzacje, warianty, genologiczne i transmedialne w\u0119dr\u00f3wki zainspiruj\u0105 badaczki i badaczy do refleksji zwi\u0105zanej z, nazwijmy to umownie, statusem \u201eliteracko\u015bci\u201d (w) reporta\u017cu. I tak rzeczywi\u015bcie si\u0119 sta\u0142o. Gdy si\u0119gamy do opracowania Igora Borkowskiego charakteryzuj\u0105cego kszta\u0142t relacji reporterskich o wybuchu wojny w Ukrainie albo do innowacyjnych studi\u00f3w: Ewy S\u0142awek o stylistyce reporta\u017cu wojennego Wojciecha Tochmana i Wojciecha Jagielskiego, rozwa\u017ca\u0144 Katarzyny Ostrowskiej o lingwistycznej typologii reporta\u017cu ksi\u0105\u017ckowego czy wreszcie ambitnie skrojonej koncepcji \u201etr\u00f3jk\u0105ta reporta\u017cowego\u201d, do kt\u00f3rej Izabella Adamczewska-Baranowska aplikuje s\u0142ynn\u0105 koncepcj\u0119 Ma\u0142gorzaty Czermi\u0144skiej \u2013 to takie w\u0142a\u015bnie, wa\u017cne teoretycznie, uj\u0119cia otrzymujemy.<\/div>\n
\u00a0<\/div>\n
Jednocze\u015bnie wybuch wojny w Ukrainie uzmys\u0142owi\u0142 nam zwi\u0105zek reporta\u017cu z faktem jako materi\u0105 reporterskiego opracowania i prawd\u0105 jako jego ontologiczn\u0105 ram\u0105 narracyjn\u0105. Wszak wydarzenie z 24 lutego minionego roku stanowi nie-w\u0105tpliw\u0105 cezur\u0119 w dziejach naszego kontynentu, a mo\u017ce i \u015bwiata. By\u0142o zar\u00f3wno oczekiwane i przewidywane, jak i nieoczekiwane i nie do przewidzenia. Zawiedli eksperci, analitycy, zawiod\u0142y dane wywiadowcze oraz satelity szpiegowskie, za-wiod\u0142y socjologiczne analizy i geopolityczne think tanki, rachuby ekonomist\u00f3w na niewiele si\u0119 zda\u0142y. W \u015bwiecie nadmiaru fakt\u00f3w i danych, w rzeczywisto\u015bci \u201ekapitalizmu inwigilacyjnego\u201d w\u0142a\u015bciwie wszyscy byli\u015bmy \u2013 i wci\u0105\u017c jeste\u015bmy \u2013 zaskoczeni i przera\u017ceni przebiegiem, a tak\u017ce skal\u0105 tych tragicznych wydarze\u0144. Wobec takiego kryzysu poznawczego powr\u00f3ci\u0142o do nas pytanie: czy wycinkowa i cz\u0119sto przypadkowa wiedza reporterska, wiedza z r\u00f3\u017cnych nieformalnych rozm\u00f3w i spotka\u0144, wiedza szpachlowana intuicj\u0105 i \u2013 niejednokrotnie \u2013 fantazj\u0105, wiedza po ludzku u\u0142omna mo\u017ce si\u0119 na co\u015b przyda\u0107, ujawnia co\u015b, czego inaczej dowiedzie\u0107 si\u0119 nie spos\u00f3b? Najkr\u00f3cej rzecz ujmuj\u0105c: czy op\u0142aca si\u0119 inwestowa\u0107 czas w lektur\u0119 reporterskich sprawozda\u0144 dla ich warto\u015bci poznawczej?<\/div>\n
\u00a0<\/div>\n
W poszukiwaniach prawdy, kt\u00f3re Gloria Politi realizuje m.in. na styku poezji i tw\u00f3rczo\u015bci reporta\u017cowej Tiziano Terzaniego, w szkicu Sylwii Szarejko o reporterskich relacjach z Lampedusy, Katarzyny Frukacz refleksjach na temat kategorii faction w odniesieniu do biografii Zuzanny Ginczanki, w eseistycznym om\u00f3wieniu Szugi J\u0119drzeja Morawieckiego autorstwa Paw\u0142a Rogalskiego, w cennych archiwalnych studiach, kt\u00f3re Luca Clerici po\u015bwi\u0119ca mi\u0119dzywojennej tw\u00f3rczo\u015bci Orio Verganiego, nade wszystko za\u015b w g\u0142osach samych reporterek i reporter\u00f3w (Renata Lis, Ludwika W\u0142odek, Zbigniew Rokita, J\u0119drzej Morawiecki, Wojciech G\u00f3recki) wybrzmiewaj\u0105 pytania o poznawcz\u0105 warto\u015b\u0107 i specyfik\u0119 literatury non-fiction. Co prawda nie padaj\u0105, bo i pa\u015b\u0107 nie mog\u0105 ostateczne konkluzje, ale \u2013 jak zwraca uwag\u0119 np. Renata Lis \u2013 przekonanie o nieuchronno\u015bci wojny mo\u017cna by\u0142o zdobywa\u0107 z wyprzedzeniem, uwa\u017cnie rozgl\u0105daj\u0105c si\u0119 po ulicach rosyjskich miast: \u201eTo by\u0142o wida\u0107 na wystawach sklep\u00f3w z pami\u0105tkami i w ksi\u0119garniach, w w\u0105tkach o FSB, w serialach obyczajowych nadawanych przez telewizj\u0119 pa\u0144stwow\u0105, ko\u0142o Mostu Krymskiego, gdzie gra\u0142a orkiestra wojskowa pe\u0142na \u015bwie\u017cego bitewnego wigoru, w pozornie cywilnych popularnych piosenkach, nawet na starych cmentarzach nagle upstrzonych wst\u0105\u017ckami \u015bwi\u0119tego Jerzego: coraz cz\u0119\u015bciej, coraz g\u0119\u015bciej\u201d.<\/div>\n

Redaktorzy tematyczni numeru
<\/strong>Beata Nowacka, Wojciech \u015amieja<\/p>\n

s. 1-3<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/div>\n
<\/a>[1]<\/a> Zob. J. Morawiecki (2022): Szuga. Krajobraz po imperium<\/em>. Czytelnik, Warszawa, s. 97.<\/div>\n
<\/a>[2]<\/a> Zob. J. Miko\u0142ajewski (2021): Reporta\u017c z za\u015bwiat\u00f3w<\/em>. \u201eZnak\u201d, nr 9, s. 61.<\/div>\n

\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2892,2763,2773,2886,551],"tags":[],"class_list":["post-3788","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-beata-nowacka","category-nr-1-5-2023","category-reportaz","category-wojciech-smieja","category-wprowadzenie","clearfix"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3788"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3798,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3788\/revisions\/3798"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fabrica.us.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}